Xe điện (EV) kết hợp năng lượng mặt trời được dự báo sẽ sớm trở nên cạnh tranh về chi phí tại nhiều khu vực châu Phi trước năm 2040, mở ra hướng đi mới cho ngành giao thông vận tải trong bối cảnh lục địa này đang đối mặt với nhu cầu di chuyển tăng nhanh và hạ tầng điện còn hạn chế.

Đây là kết luận từ nghiên cứu do ETH Zurich và Viện Paul Scherrer (Thụy Sĩ) dẫn đầu, phối hợp với các nhà khoa học đến từ Uganda, Nigeria và Nam Phi. Nghiên cứu cho thấy tốc độ phổ cập xe điện tại châu Phi có thể nhanh hơn nhiều so với các dự báo trước đây, nếu hạ tầng sạc được thiết kế phù hợp với điều kiện năng lượng địa phương.

Hạ tầng sạc ngoài lưới – chìa khóa cho xe điện tại châu Phi

Theo nghiên cứu, số lượng ô tô tại châu Phi được dự báo tăng gấp đôi vào năm 2050, đặt ra thách thức lớn cho các nhà hoạch định chính sách. Thay vì câu hỏi “có mở rộng giao thông hay không”, vấn đề cốt lõi là công nghệ nào sẽ đáp ứng sự tăng trưởng này.

Tại nhiều khu vực, điện lưới không ổn định hoặc hoàn toàn không có, khiến xe điện khó triển khai theo mô hình truyền thống. Tuy nhiên, giải pháp sạc xe điện ngoài lưới bằng năng lượng mặt trời, kết hợp pin lưu trữ, đang được đánh giá là phương án khả thi và hiệu quả.

Xe điện kết hợp điện mặt trời: Giải pháp tiết kiệm chi phí

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ 52 quốc gia châu Phi và hơn 2.000 địa điểm, mô phỏng kịch bản xe điện được sạc bằng hệ thống quang điện mặt trời độc lập, không phụ thuộc vào lưới điện quốc gia. Kết quả cho thấy các hệ thống phi tập trung này vừa đáng tin cậy vừa tiết kiệm chi phí.

Sự giảm mạnh chi phí điện mặt trời và pin lưu trữ, cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều của các mẫu xe điện giá rẻ, đặc biệt từ Trung Quốc, đang cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế của xe điện tại châu Phi. Trong đó, xe điện hai và ba bánh được đánh giá là lựa chọn hấp dẫn nhất về mặt tài chính.

Theo mô hình nghiên cứu, một hệ thống năng lượng mặt trời nhỏ gọn có thể đáp ứng nhu cầu di chuyển khoảng 50 km/ngày cho một xe điện cỡ nhỏ, với chi phí sạc chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng chi phí sở hữu xe.

Thị trường xe điện châu Phi đang hình thành

Trên phạm vi toàn cầu, theo Benchmark Mineral Intelligence, doanh số xe điện đã tăng 20% trong năm vừa qua, đạt 2,1 triệu xe, dù tốc độ tăng trưởng có thể chậm lại từ năm 2026 do những điều chỉnh chính sách tại một số thị trường lớn.

Tại châu Phi, Nam Phi hiện là thị trường xe điện phát triển nhất, với lợi thế về cơ sở hạ tầng sạc và ngành công nghiệp ô tô. Hội đồng Kinh doanh ô tô Nam Phi dự báo đến năm 2025, sẽ có khoảng 15.300 xe điện lưu hành trên đường phố nước này, gần gấp đôi so với năm trước.

Ở các quốc gia châu Phi khác, việc ứng dụng xe điện đang diễn ra theo những mô hình linh hoạt và thực tế hơn, trong đó xe điện chạy bằng năng lượng mặt trời ngoài lưới được xem là giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế – hạ tầng của khu vực.